ابرکامپیوتر AMD Lux که حدود یک سال پیش AMD و وزارت انرژی آمریکا قرار شد در آزمایشگاه ملی اوک ریج (ORNL) بسازند، اکنون در اختیار کاربران علمی قرار گرفته است. به گزارش TechRadar در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶، این سیستم در فهرست نوامبر ۲۰۲۶ TOP500 رتبه ۱۴ را گرفته و بهعنوان نخستین «کارخانه هوش مصنوعی» اختصاصی برای ماموریت پیدایش وزارت انرژی معرفی میشود. نکته جالبتر، مدل کسبوکار آن است: نیمی از ظرفیت برای علم و نیم دیگر برای فروش است.
نکات کلیدی
- Lux، ابرکامپیوتر متمرکز بر هوش مصنوعی AMD و HPE در آزمایشگاه ملی اوک ریج، در نوامبر ۲۰۲۶ به روی کاربران علمی باز شد و در فهرست TOP500 همان ماه رتبه ۱۴ را گرفت.
- طبق صفحه منبع OLCF، این سیستم بیش از ۴ هزار پردازنده گرافیکی Instinct MI355X دارد و در بنچمارک HPL به ۲۲۰.۷۹ پتافلاپس رسیده است.
- از ۳.۵ میلیون گرهساعت سالانه Lux، نیمی به پروژههای ماموریت پیدایش (Genesis Mission) میرسد و نیم دیگر برای استفاده اختصاصی فروخته میشود.
- سه پروژه از ماموریت پیدایش روی Lux زمان گرفتهاند: طراحی نیروگاه آزمایشی همجوشی (FADO)، مدلهای پایه برای مواد پیشرفته و پیشبینی بلندمدت منابع آب.
- ابرکامپیوتر بعدی، Discovery، با پردازندههای EPYC «Venice» و GPUهای MI430X قرار است در سال ۲۰۲۸ تحویل شود.
ابرکامپیوتر AMD Lux چیست و چه سختافزاری دارد؟
Lux ابرکامپیوتر متمرکز بر هوش مصنوعی است که AMD و HPE برای وزارت انرژی آمریکا ساختهاند و مرکز OLCF در آزمایشگاه اوک ریج آن را اداره میکند. طبق صفحه منبع، بیش از ۵۰۰ گره و بیش از ۴ هزار GPU مدل Instinct MI355X دارد و در TOP500 رتبه ۱۴ را گرفته است.
TOP500 فهرستی است که ابرکامپیوترهای جهان را بر اساس نتیجه بنچمارک HPL رتبهبندی میکند. Lux در این بنچمارک ۲۲۰.۷۹ پتافلاپس ثبت کرده که حدود یکششم توان Frontier است، چون این ماشین بیشتر روی محاسبات با دقت پایین مناسب هوش مصنوعی تمرکز دارد. AMD تقریباً همه اجزای داخل آن را تأمین کرده است: پردازندههای EPYC، GPUهای Instinct MI355X، شبکه Pensando و پشته نرمافزاری ROCm. این شرکت بخشی از هزینه را هم طبق مدل «همسرمایهگذاری» پرداخته است. اگر خبر عرضه پردازندههای شخصی AMD را دنبال کردهاید، نسل جدید Ryzen AI 400 سمت مصرفکننده همین استراتژی هوش مصنوعی است.
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| تعداد گره | بیش از ۵۰۰ |
| تعداد GPU | بیش از ۴ هزار Instinct MI355X |
| حافظه هر GPU | ۲۸۸ گیگابایت HBM3E |
| مجموع HBM | حدود ۱.۱ پتابایت |
| حافظه NVMe محلی هر گره | بیش از ۲۴ ترابایت |
| شبکه هر GPU | کارت شبکه ۴۰۰ گیگابیتی |
| اوج توان FP4 / FP8 / FP64 | ۴۰ اگزافلاپس / ۲۰ اگزافلاپس / ۳۱۷ پتافلاپس |
| نتیجه HPL | ۲۲۰.۷۹ پتافلاپس |
طبق محاسبه TechRadar، نسبت ۳۱۷ پتافلاپس FP64 به ۷۸.۶ ترافلاپس هر MI355X حدود ۴۰۳۰ GPU یا ۵۰۴ گره هشتGPUی را نشان میدهد که با اعداد دیگر همخوان است. بازدهی Lux حدود ۷۰ درصد اوج نظری است، در حالی که El Capitan و Frontier به ترتیب حدود ۶۴ و ۶۶ درصد دارند. سرورها HPE ProLiant Compute XD685 با خنککاری مایع مستقیم هستند و با سوییچهای HPE Juniper QFX و اترنت ۸۰۰G به هم وصل میشوند. کاربران به Orion هم دسترسی دارند، سامانه فایل Lustre با بیش از ۶۰۰ پتابایت ظرفیت.
پروژههای ماموریت پیدایش روی Lux چه کاری انجام میدهند؟
AMD سه پروژه ماموریت پیدایش را نام برده که روی Lux زمان دارند: FADO برای طراحی نیروگاه آزمایشی همجوشی، یک کارخانه مدل پایه برای مواد و تولید پیشرفته، و پیشبینی بلندمدت منابع آب برای منطقه تحت پوشش TVA. هر سه تازه شروع شدهاند.
ماموریت پیدایش برنامهای برای هوش مصنوعی در خدمت علم است که دولت ترامپ در نوامبر ۲۰۲۵ با فرمان اجرایی راه انداخت و اکنون گروه سال اول آن ۲۹۷ پروژه دارد. به همین دلیل AMD، Lux را ماشین «SI + HPC» مینامد. TechRadar یادآوری میکند که وزارت انرژی ماموریت را با عبارت «ابرهوش» (Super Intelligence) برای علم توصیف میکند، اما این برچسب بیشتر یک آرمان است تا چیزی که Lux تاکنون نشان داده باشد.
- FADO (Fusion Agentic Design Orchestrator): یک گردشکار عاملی هوش مصنوعی که شبیهسازی طراحی، رباتیک و برنامهریزی نگهداری را در طراحی نیروگاه آزمایشی همجوشی ادغام میکند. ORNL میگوید قابلیت اطمینان، دسترسپذیری، نگهداریپذیری و بازرسیپذیری تعیین میکنند که نخستین نیروگاه از نوع خود اقتصادی میشود یا نه، و مدلسازی دقیق معمولاً آنها را کنار گذاشته است.
- کارخانه مدل پایه برای مواد و تولید پیشرفته: مدلهای سفارشی برای مسائلی مثل طراحی ریزساختار آلیاژهای چاپ سهبعدی تولید میکند.
- پیشبینی بلندمدت آب: پیشبینی دسترسی به آب، جریان رودخانه و دمای آن از چند هفته تا چند سال آینده، برای پشتیبانی از نیروگاههای آبی و حرارتی منطقه Tennessee Valley Authority.
چرا نیمی از ظرفیت Lux فروخته میشود؟
طبق OLCF، Lux سالانه ۳.۵ میلیون گرهساعت ظرفیت دارد. نیمی به ماموریت پیدایش میرسد و نیم دیگر با نرخ مرکز کاربری وزارت انرژی برای استفاده اختصاصی فروخته میشود. حداقل تعهد ۱۷۵ هزار گرهساعت در هر شش ماه است و پروژهها از شش ماه تا پنج سال طول میکشند.
گرهساعت یعنی یک گره محاسباتی به مدت یک ساعت. AMD بخشی از سهم پولی را برای توسعه و آزمایش خودش به کار میبرد و میخواهد بخشی از زمان رزروشده را به شرکای جدید بدهد. به نوشته StorageReview، HPE هم ۳۷ میلیون دلار سرمایهگذاری غیرنقدی کرده است. TechRadar مینویسد این ترتیب باعث شد وزارت انرژی حدود یک سال پس از اعلام اولیه، ماشینی در میان ۱۵ ابرکامپیوتر برتر داشته باشد. اعلام اولیه بخشی از قراردادی ۱ میلیارد دلاری برای Lux و جانشین آن، Discovery، بود. در عین حال یک سامانه آزمایشگاه ملی به ابر هوش مصنوعی تجاری تبدیل میشود که تأمینکننده تراشهاش یکی از مستأجران آن است، و این تعادلی است که با افزایش تقاضای ماموریت پیدایش باید زیر نظر بماند. روند همکاری AMD با بازیگران بزرگ هوش مصنوعی را میتوانید در گزارش قرارداد بزرگ OpenAI و AMD هم ببینید.
Lux دیرتر از برنامه هم آماده شد: ORNL استقرار را برای اوایل ۲۰۲۶ اعلام کرده بود، اما AMD ماهها بعد هنوز آن را در حال ساخت توصیف میکرد و سیستم فقط در اواسط نوامبر به روی کاربران باز شد. TechRadar این تأخیر چندماهه را برای ماشینی در این مقیاس غیرعادی نمیداند، اما یادآوری میکند که زمانبندی قراردادهای محاسباتی هوش مصنوعی اکنون در آمریکا زیر ذرهبین تنظیمکنندگان، سیاستمداران و سرمایهگذاران است.
Lux نشان میدهد وقتی آزمایشگاههای ملی، دولت و صنعت با هم کار کنند چه چیزهایی ممکن میشود.
توماس زاکاریا، AMD (ترجمه از متن انگلیسی TechRadar)
TechRadar میگوید از نظر تحویل، این ادعا درست است: سیستمی همتأمینمالیشده در کمی بیش از یک سال ساخته، رتبهبندی و باز شده است. اما هنوز «علم» نشان نداده است، چون پروژههای همجوشی، مواد و آب تازه شروع میشوند. سنجه اصلی این است که نتایجی بدهند که از Frontier، ماشین همجوار که پیشتر مدلهای تریلیونپارامتری را روی GPUهای قدیمیتر AMD آموزش داده، به دست نمیآمد. به باور TechRadar، Discovery جایزه بزرگتر است: این سیستم EPYC «Venice» را با GPUهای Instinct MI430X روی پلتفرم Cray GX5000 شرکت HPE جفت میکند و تحویل آن برای ۲۰۲۸ انتظار میرود.
این خبر برای علاقهمندان ایرانی هوش مصنوعی چه معنایی دارد؟

این بخش تحلیل تحریریه است و در منبع نیامده: Lux سامانهای دولتی-تجاری در آمریکاست و به نظر نمیرسد با محدودیتهای صادراتی و تحریمی، دسترسی مستقیم کاربران ایرانی به آن ممکن باشد. با این حال، خبر چند نشانه مهم برای روند صنعت دارد.
نخست، رقابت در سختافزار هوش مصنوعی فقط به یک تولیدکننده محدود نیست و AMD با MI355X و پشته ROCm میخواهد حضوری جدی در ابرکامپیوترهای علمی داشته باشد. دوم، زیرساختهای بزرگ هوش مصنوعی در حال حرکت به مدل «نیمه عمومی، نیمه تجاری» هستند. سوم، معیار واقعی موفقیت چنین ماشینهایی نتایج علمی است، نه فقط رتبه TOP500. برای دیدن تصویر کلیتر این مسیر میتوانید مرور هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ را هم بخوانید.
- برای پیگیری روند: نتایج پروژههای FADO، مدلهای مواد و پیشبینی آب را در ماههای آینده دنبال کنید.
- برای مقایسه: توان FP64 و بازدهی HPL را کنار هم ببینید، نه فقط یک عدد را.
- برای آینده: مشخصات Discovery و تحویل ۲۰۲۸ آن را زیر نظر داشته باشید.
جمعبندی
Lux نشان میدهد ساخت یک ابرکامپیوتر هوش مصنوعی با سرمایه مشترک دولت و صنعت در حدود یک سال شدنی است، اما ارزش واقعی آن را نتایج علمی تعیین میکند. فعلاً سه پروژه ماموریت پیدایش تازه شروع شدهاند و باید دید خروجیشان از Frontier فراتر میرود یا نه.
سؤالات متداول
ابرکامپیوتر Lux چیست؟
Lux ابرکامپیوتر متمرکز بر هوش مصنوعی است که AMD و HPE برای وزارت انرژی آمریکا ساختهاند و مرکز OLCF در آزمایشگاه ملی اوک ریج آن را اداره میکند.
Lux در فهرست TOP500 چندم است؟
Lux در فهرست نوامبر ۲۰۲۶ با ۲۲۰.۷۹ پتافلاپس در بنچمارک HPL رتبه ۱۴ را گرفته است.
چند GPU در Lux به کار رفته است؟
طبق صفحه منبع OLCF، بیش از ۴ هزار GPU مدل AMD Instinct MI355X با ۲۸۸ گیگابایت حافظه HBM3E برای هر کدام در بیش از ۵۰۰ گره نصب شده است.
آیا شرکتها میتوانند از Lux استفاده کنند؟
بله، طبق OLCF نیمی از ظرفیت سالانه برای استفاده اختصاصی فروخته میشود، با حداقل تعهد ۱۷۵ هزار گرهساعت در هر شش ماه و پروژههای ششماهه تا پنجساله.
جانشین Lux چه ابرکامپیوتری است؟
Discovery است که EPYC «Venice» و GPUهای Instinct MI430X را روی پلتفرم Cray GX5000 شرکت HPE ترکیب میکند و تحویل آن برای ۲۰۲۸ انتظار میرود.
منابع:
