مصرف انرژی و آب هوش مصنوعی؛ آیا ادعاهای جنجالی درباره ChatGPT واقعیت دارد؟

بحث درباره مصرف انرژی و آب هوش مصنوعی این روزها به یکی از داغ‌ترین موضوعات صنعت فناوری تبدیل شده است. با گسترش استفاده از مدل‌های زبانی مانند ChatGPT، نگرانی‌ها درباره فشار بر منابع برق و آب افزایش یافته است. در همین راستا، سم آلتمن مدیرعامل OpenAI برخی ادعاهای وایرال درباره مصرف آب ChatGPT را «کاملاً نادرست» خوانده، اما در عین حال نسبت به رشد سریع مصرف انرژی هوش مصنوعی هشدار داده است. در این گزارش، به ابعاد مختلف این مناقشه و پیامدهای آن برای آینده زیرساخت‌های دیجیتال می‌پردازیم.

بحث درباره مصرف انرژی و آب هوش مصنوعی این روزها به یکی از داغ‌ترین موضوعات صنعت فناوری تبدیل شده است. با گسترش استفاده از مدل‌های زبانی مانند ChatGPT، نگرانی‌ها درباره فشار بر منابع برق و آب افزایش یافته است. در همین راستا، سم آلتمن مدیرعامل OpenAI برخی ادعاهای وایرال درباره مصرف آب ChatGPT را «کاملاً نادرست» خوانده، اما در عین حال نسبت به رشد سریع مصرف انرژی هوش مصنوعی هشدار داده است. در این گزارش، به ابعاد مختلف این مناقشه و پیامدهای آن برای آینده زیرساخت‌های دیجیتال می‌پردازیم.

واکنش سم آلتمن به ادعاهای مصرف آب

سم آلتمن، مدیرعامل شرکت ، در رویدادی که توسط برگزار شد، ادعاهای منتشرشده درباره مصرف بالای آب ChatGPT را «کاملاً ساختگی» توصیف کرد. برخی پست‌های شبکه‌های اجتماعی مدعی بودند هر پرسش از ChatGPT معادل مصرف ۱۷ گالن آب است؛ ادعایی که آلتمن آن را «بی‌ارتباط با واقعیت» دانست.

او توضیح داد که در گذشته برخی دیتاسنترها از سیستم‌های خنک‌سازی تبخیری استفاده می‌کردند که مصرف آب بالاتری داشت، اما اکنون این روش کنار گذاشته شده است. با این حال، حتی اگر ادعای مصرف آب اغراق‌آمیز باشد، اصل موضوع مصرف انرژی و آب هوش مصنوعی همچنان محل بحث جدی است، زیرا زیرساخت‌های پردازشی مدرن نیازمند سیستم‌های خنک‌سازی و تامین برق عظیم هستند.

رشد انفجاری دیتاسنترهای هوش مصنوعی

واقعیت این است که مصرف انرژی و آب هوش مصنوعی تنها به یک مدل یا یک شرکت محدود نمی‌شود. دیتاسنترهای تخصصی AI در مقایسه با مراکز داده سنتی، چگالی توان بسیار بالاتری دارند و از شتاب‌دهنده‌های فوق‌پیشرفته برای آموزش مدل‌ها استفاده می‌کنند. این تجهیزات گرمای قابل‌توجهی تولید می‌کنند و نیازمند طراحی‌های نوین در حوزه رک، توزیع برق و مدیریت حرارتی هستند.

برآوردها نشان می‌دهد تجهیز یک سایت ۱ گیگاواتی به سخت‌افزار پردازشی می‌تواند ده‌ها میلیارد دلار هزینه داشته باشد. اگر برنامه‌های توسعه‌ای شرکت‌ها برای رسیدن به ده‌ها گیگاوات ظرفیت عملی شود، سرمایه‌گذاری کلی به ارقام تریلیون دلاری نزدیک خواهد شد. این روند نه‌تنها هزینه‌های صنعت را افزایش می‌دهد، بلکه فشار بر شبکه‌های برق محلی و منابع آبی را نیز تشدید می‌کند.

در چنین شرایطی، بحث مصرف انرژی و آب هوش مصنوعی از یک دغدغه فنی فراتر رفته و به مسئله‌ای اقتصادی و زیست‌محیطی تبدیل شده است. افزایش تقاضا برای برق می‌تواند به وابستگی بیشتر به سوخت‌های فسیلی منجر شود، مگر آنکه سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در انرژی‌های تجدیدپذیر مانند باد، خورشید یا حتی انرژی هسته‌ای صورت گیرد.

مقایسه انرژی مصرفی انسان و هوش مصنوعی

آلتمن در دفاع از صنعت هوش مصنوعی استدلال جالبی مطرح کرد: او گفت آموزش یک انسان نیز به انرژی قابل‌توجهی نیاز دارد؛ از سال‌ها مصرف غذا و منابع گرفته تا زیرساخت‌های آموزشی و اجتماعی. به گفته او، اگر انرژی موردنیاز برای پاسخ‌گویی یک مدل آموزش‌دیده را با انرژی صرف‌شده برای تربیت یک انسان مقایسه کنیم، شاید هوش مصنوعی از نظر بهره‌وری انرژی حتی رقابتی‌تر باشد.

این استدلال اگرچه از منظر نظری قابل تأمل است، اما منتقدان می‌گویند مسئله اصلی جای دیگری است. پرسش کلیدی این نیست که انسان هم انرژی مصرف می‌کند یا نه، بلکه این است که آیا مقیاس‌پذیری فعلی AI می‌تواند بدون ایجاد فشار بی‌سابقه بر منابع جهانی ادامه یابد؟ زمانی که میلیاردها درخواست روزانه به سیستم‌ها ارسال می‌شود، مصرف انرژی و آب هوش مصنوعی وارد سطحی می‌شود که در تاریخ فناوری بی‌سابقه است.

چالش پایداری در عصر گسترش AI

با افزایش پذیرش ابزارهای هوش مصنوعی در کسب‌وکارها، آموزش، سلامت و سرگرمی، سرعت رشد تقاضا از بهبود بهره‌وری پیشی گرفته است. حتی اگر هر نسل جدید از تراشه‌ها کارآمدتر باشد، رشد نمایی تعداد کاربران و درخواست‌ها می‌تواند کل مصرف انرژی را افزایش دهد.

سازمان‌های بین‌المللی نسبت به بحران جهانی آب هشدار داده‌اند و برخی گزارش‌ها از ورود جهان به دوره‌ای از کمبود ساختاری منابع آبی خبر می‌دهند. در این بستر، مصرف انرژی و آب هوش مصنوعی به موضوعی استراتژیک برای دولت‌ها و شرکت‌های فناوری تبدیل شده است. آینده این صنعت نه‌تنها به نوآوری نرم‌افزاری، بلکه به بازطراحی کامل زیرساخت‌های انرژی، خنک‌سازی و حتی مکان‌یابی دیتاسنترها وابسته خواهد بود.

در نهایت، اگرچه سم آلتمن ادعاهای اغراق‌آمیز درباره مصرف آب ChatGPT را رد می‌کند، اما واقعیت این است که مصرف انرژی و آب هوش مصنوعی به یکی از چالش‌های کلیدی عصر دیجیتال تبدیل شده است. مسیر پیش‌رو نیازمند شفافیت بیشتر، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک و بازنگری در مدل توسعه زیرساخت‌هاست؛ زیرا تنها در این صورت می‌توان رشد سریع AI را با ملاحظات زیست‌محیطی همسو کرد.