توسط : با اجرای قانون بازارهای دیجیتال اتحادیه اروپا (DMA)، درِ اکوسیستم iOS کمی بازتر شده و حالا اپ استورهای جایگزین آیفون در اروپا به یک واقعیت عملی تبدیل شدهاند؛ تغییری که میتواند هم رقابت را بیشتر کند و هم مسیر توزیع اپها را برای توسعهدهندگان و کاربران متفاوت سازد. اما این آزادی جدید، همراه با یکسری قواعد تازه، کارمزدهای بحثبرانگیز و مسئولیتهای جدید برای مارکتهای ثالث است—پس قبل از نصب، بهتر است تصویر کامل را داشته باشید.
با اجرای قانون بازارهای دیجیتال اتحادیه اروپا (DMA)، درِ اکوسیستم iOS کمی بازتر شده و حالا اپ استورهای جایگزین آیفون در اروپا به یک واقعیت عملی تبدیل شدهاند؛ تغییری که میتواند هم رقابت را بیشتر کند و هم مسیر توزیع اپها را برای توسعهدهندگان و کاربران متفاوت سازد. اما این آزادی جدید، همراه با یکسری قواعد تازه، کارمزدهای بحثبرانگیز و مسئولیتهای جدید برای مارکتهای ثالث است—پس قبل از نصب، بهتر است تصویر کامل را داشته باشید.
DMA چه چیزی را تغییر داد و «نوتاریزیشن» یعنی چه؟
قانون DMA با هدف افزایش رقابت و کاهش انحصار در بازارهای پلتفرمی بزرگ طراحی شده و یکی از ملموسترین خروجیهای آن برای کاربران iPhone در اتحادیه اروپا این است که میتوانند به مارکتهای اپلیکیشن غیر از App Store دسترسی داشته باشند. از نظر تجربه کاربری، ایده شبیه اپاستور رسمی است: یک فروشگاه، یک کاتالوگ اپ و نصب نسبتاً ساده. اما تفاوت مهم اینجاست که اپها دیگر از مسیر App Review اپل عبور نمیکنند.
در عوض، اپل میگوید اپهایی که از طریق مارکتهای ثالث عرضه میشوند باید فرآیند «نوتاریزیشن» را طی کنند؛ فرآیندی که قرار است حداقل استانداردهای «یکپارچگی پلتفرم» را تضمین کند—مثلاً اپ بدافزار نداشته باشد. نکته کلیدی این است که بعد از این مرحله پایه، هر فروشگاه میتواند مطابق سیاستهای خودش اپها را بررسی و تأیید کند. یعنی سطح سختگیری، مدل محتوا، نوع اپهای مجاز و حتی رویکرد به ریسکهای امنیتی ممکن است از یک مارکت به مارکت دیگر متفاوت باشد.
تفاوت مهم دیگر به «مسئولیت» برمیگردد: پشتیبانی و بازپرداخت (Refund) در این مارکتها به عهده خود فروشگاه و توسعهدهنده است، نه اپل. بنابراین اگر کاربری از یک مارکت ثالث خرید کند و مشکلی پیش بیاید، مسیر حل اختلاف میتواند متفاوت و گاهی پیچیدهتر از تجربه استاندارد App Store باشد. همینجا اولین نکته کاربردی برای کاربران شکل میگیرد: قبل از نصب، اعتبار فروشگاه، سیاست بازپرداخت و شیوه پشتیبانیاش را جدی بگیرید—چون دیگر نمیتوانید همهچیز را از اپل مطالبه کنید.
قواعد تجاری جدید اپل: چرا ماجرا برای توسعهدهندهها ساده نیست؟
باز شدن مسیر توزیع خارج از دیوارهای اپل، بدون «شرایط تجاری جدید» ممکن نشد. برای راهاندازی یک مارکت جایگزین در اتحادیه اروپا، توسعهدهندگان باید با شروط جایگزین اپل برای اپهای سازگار با DMA موافقت کنند. یکی از جنجالیترین بخشها، «هزینه Core Technology Fee» است: ۰.۵۰ یورو برای هر نصب سالانه اولِ اپ مارکت (Marketplace App)؛ آن هم حتی قبل از رسیدن به آستانه یک میلیون نصب—آستانهای که برای سایر اپهای اتحادیه اروپا تحت شروط DMA مطرح میشود.
این یعنی مدل اقتصادی ساخت یک اپاستور ثالث از همان ابتدا تحت فشار هزینه ثابت قرار میگیرد. در نتیجه برخی شرکتها ممکن است کارمزد را به کاربر منتقل کنند، برخی به توسعهدهنده، و برخی هم مانند فروشگاههای رایگان، مدل درآمدیشان را از مسیر کمیسیون خریدهای درونبرنامهای یا قراردادهای تجاری تأمین کنند. برای همین، وقتی درباره اپ استورهای جایگزین آیفون در اروپا صحبت میکنیم، فقط «لیست فروشگاهها» مهم نیست؛ باید دید هر فروشگاه چطور هزینههای خود را پوشش میدهد و این موضوع چه اثری بر قیمت اپها، شیوه پرداخت و تجربه کاربر دارد.
جالب اینکه این روند فقط به اروپا محدود نمانده است. ژاپن هم وارد فاز مقرراتگذاری مشابهی شده و اپل در دسامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد با قانون رقابت نرمافزار موبایل (MSCA) هم سازگار میشود؛ قانونی که به توسعهدهندگان اجازه میدهد گزینههای جدیدی برای توزیع اپ و پردازش پرداخت خارج از App Store داشته باشند. البته اینجا هم پای شروط تجاری تازه وسط است: کمیسیون کاهشیافته App Store در بازه ۱۰٪ تا ۲۱٪، کارمزد پردازش پرداخت برای خریدهای درونبرنامهای اپل (۵٪)، هزینه فناوری هسته (۵٪) و کمیسیون خدمات فروشگاه (۱۵٪) برای فروشهای وب که از طریق لینک داخل اپ انجام میشوند. این اعداد نشان میدهد «باز شدن» اکوسیستم، هنوز هم تحت کنترل دقیق مدل درآمدی اپل پیش میرود.
اپ استورهای جایگزین آیفون در اروپا: کدامها فعالاند و چه ویژگیهایی دارند؟
در حال حاضر چند گزینه عملی برای کاربران iPhone در اتحادیه اروپا وجود دارد که هر کدام هدفگذاری متفاوتی دارند؛ از فروشگاههای عمومی و متنباز گرفته تا فروشگاههای تخصصی بازی یا مارکتهای شرکتی.
AltStore PAL (EU) یکی از شناختهشدهترین گزینههاست که با مشارکت رایلی تستوت (Riley Testut) توسعهدهنده شبیهساز Delta ساخته شده و بهعنوان یک مارکت جایگزین رسمی در اتحادیه اروپا تأیید شده است. ایده AltStore از App Store سنتی فاصله دارد: اپها «خودمیزبانی» (self-hosted) میشوند. توسعهدهنده بسته توزیع جایگزین (ADP) را دانلود میکند، روی سرور خودش آپلود میکند و بعد یک «Source» میسازد تا کاربر آن را به AltStore اضافه کند. نتیجه؟ اپهایی که میبینید عمدتاً همانهایی هستند که خودتان سورسشان را افزودهاید. این مدل از یک طرف اختیار بیشتری به توسعهدهنده میدهد و از طرف دیگر، برای کاربر حرفهای جذاب است—چون میتواند به اپهایی برسد که در اپاستور رسمی سختتر منتشر میشوند. در میان اپهایی که کاربران به AltStore اضافه میکنند، نامهایی مثل UTM (برای اجرای ویندوز و نرمافزارهای دیگر روی iOS/iPadOS)، OldOS (بازسازی iOS 4 با SwiftUI)، دیکشنری Kotoba، اپ تورنت iTorrent، کلاینت ریموت qBittorrent با نام qBitControl و پلتفرم PeopleDrop دیده میشود.
Epic Games Store (EU) هم بازیگر مهم دیگری است، بهخصوص برای گیمرها. اپیک که سازنده Fortnite است، از آگوست ۲۰۲۴ فروشگاه iOS خودش را در اتحادیه اروپا راهاندازی کرد تا کاربران بتوانند بازیهایی مثل Fortnite، Rocket League Sideswipe و Fall Guys را دانلود کنند و قرار است عناوین بیشتری هم اضافه شود. این حرکت ادامه یک منازعه طولانی با اپل است؛ همان پروندهای که پس از حذف Fortnite از App Store بهخاطر نقض سیاستها، به دعوای حقوقی درباره انحصار اپاستور رسید. اگرچه دادگاههای آمریکا در نهایت اپل را بابت رفتار ضدانحصاری محکوم نکردند، اما پرونده عملاً مسیرهایی مثل لینک دادن توسعهدهندگان به وبسایت خودشان با کمیسیون کمتر را تقویت کرد. برای کاربران، مزیت اصلی Epic Games Store دسترسی سادهتر به بازیها و اکوسیستم اپیک است—البته با همان ملاحظات اعتماد و سیاستهای بازپرداخت که در مارکتهای ثالث باید بررسی شود.
Aptoide (EU) هم یک فروشگاه بازی/اپ جایگزین است که ریشهاش به سالها فعالیت بهعنوان جایگزین Google Play برمیگردد و رویکرد متنباز دارد. شرکت میگوید اپها را اسکن میکند تا نصب امنتر باشد. نسخه iOS این فروشگاه ابتدا در ژوئن ۲۰۲۴ به صورت بتای دعوتمحور عرضه شد و بعد برای همه کاربران اتحادیه اروپا در دسترس قرار گرفت. مدل درآمدیاش هم قابل توجه است: برای پوشش Core Technology Fee اپل از کاربران پول نمیگیرد، اما روی خریدهای درونبرنامهای iOS بسته به اینکه خرید توسط مارکت ایجاد شده باشد یا نه، ۱۰٪ تا ۲۰٪ کمیسیون میگیرد. در سطح کلان، Aptoide ادعا میکند در تمام پلتفرمها (اندروید، وب، خودرو و TV) بیش از یک میلیون اپ و بیش از ۴۳۰ میلیون کاربر دارد.
Mobivention marketplace (EU) مسیر متفاوتی را هدف گرفته: یک فروشگاه B2B برای شرکتهایی که میخواهند اپهای داخلی کارکنان را توزیع کنند—اپهایی که «نمیتوانند یا نباید» در App Store عمومی منتشر شوند. این مارکت علاوه بر توزیع، امکان ساخت مارکت سفارشی برای سازمانها را هم میدهد و حتی شرکتهای بزرگتر میتوانند فناوری Mobivention را لایسنس کنند تا فروشگاه را عمیقتر مطابق نیازهای خودشان شخصیسازی کنند. اگر سازمانی در اروپا با نیازهای امنیتی/توزیعی خاص سر و کار دارد، این مدل میتواند کاربردیتر از یک اپاستور عمومی باشد.
Skich (EU) هم تلاش کرده مسئله «کشف اپ» را متفاوت حل کند: یک رابط کاربری شبیه Tinder که کاربر با سوایپ کردن، با اپها «مچ» میشود. امکان ساخت پلیلیست و دیدن اینکه دوستان چه بازیهایی انجام میدهند هم بخشی از تجربه است. طبق اعلام شرکت، این فروشگاه جایگزین اپ فعلی Skich میشود و ۱۵٪ کمیسیون از خریدها میگیرد. نکته جالب این است که شرکت بهجای پر کردن فوری کاتالوگ، ابتدا روی جذب توسعهدهندگان در رویدادهایی مثل GDC تمرکز کرده است.
و در نهایت Onside (EU و Japan) یک نمونه از گسترش این روند به خارج از اتحادیه اروپا است. Onside علاوه بر اتحادیه اروپا، از ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ در ژاپن هم در دسترس قرار گرفته و وعده میدهد نرخهای پایینتری از توسعهدهندگان بگیرد و در عین حال امنیت را حفظ کند؛ از جمله محرمانه نگهداشتن اطلاعات پرداخت. فعلاً از پرداخت با کارت بانکی و Apple Pay پشتیبانی میکند و گفته در آینده روشهایی مانند iDeal و Klarna را هم اضافه خواهد کرد. برای مصرفکننده، Onside روی ترکیبی از اپهای محبوب، برخی اپهای انحصاری و یک رابط آشنا با مجموعههای تحریریهای، امتیازدهی/نقد و بهروزرسانی خودکار تأکید میکند.
نکته تکمیلی مهم: همه فروشگاهها دوام نمیآورند. Setapp Mobile (EU) که توسط MacPaw راهاندازی شد و از اولین شرکتهایی بود که با شروط جدید DMA اپل موافقت کرد، عمر کوتاهی داشت و طبق اعلام شرکت، سرویس Setapp Mobile در ۱۶ فوریه ۲۰۲۶ متوقف شد. دلیل اصلی هم «پیچیده و در حال تغییر بودن» شروط تجاری اپل عنوان شد. این مثال نشان میدهد حتی اگر اپ استورهای جایگزین آیفون در اروپا از نظر قانونی ممکن شده باشند، از نظر اقتصادی و عملیاتی همچنان یک میدان آزمون و خطا هستند.
نکات امنیتی و تجربه کاربری: قبل از نصب چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
برای کاربران، جذابیت اصلی مارکتهای ثالث دسترسی به اپها و تجربههایی است که شاید در App Store رسمی سختتر عرضه شوند—بهخصوص در حوزه بازی، ابزارهای پیشرفته و اپهای تخصصی. اما در مقابل، باید چند نکته را جدی گرفت. اول اینکه نوتاریزیشن به معنی «تأیید کامل کیفیت و بیخطر بودن در تمام ابعاد» نیست؛ فقط یک حداقلگرایی برای جلوگیری از بدافزار و نقضهای واضح است. دوم اینکه سیاستهای هر فروشگاه درباره حریم خصوصی، مدل درآمدی، تبلیغات، بازپرداخت و پاسخگویی ممکن است بسیار متفاوت باشد.
اگر کاربر حرفهای هستید، اپ استورهای جایگزین آیفون در اروپا میتوانند آزادی عمل بیشتری بدهند. اما اگر دنبال تجربه کمریسک و یکدست هستید، بهتر است قبل از اعتماد، درباره سابقه فروشگاه، شفافیت تیم، روشهای پرداخت، و نحوه رسیدگی به شکایتها تحقیق کنید. اکوسیستم تازه باز شده و هنوز در حال شکلگیری است؛ انتخاب آگاهانه، مهمترین «آپدیت امنیتی» شماست.
قانون DMA مسیر تازهای برای رقابت در iOS باز کرده و حالا اپ استورهای جایگزین آیفون در اروپا به کاربران امکان میدهند بیرون از App Store رسمی اپ نصب کنند—اما این آزادی با قواعد جدید، کارمزدهای خاص و مسئولیتهای متفاوت همراه است. از AltStore PAL و Epic Games Store تا Aptoide و راهکارهای سازمانی مثل Mobivention، هر گزینه مخاطب و مدل اقتصادی خودش را دارد. اگر با نگاه دقیق به امنیت، پشتیبانی و شرایط پرداخت جلو بروید، اپ استورهای جایگزین آیفون در اروپا میتوانند تجربهای تازه و گاهی کاربردیتر از گذشته برایتان بسازند.
سوالات متداول
بیشتر بخوانید:
منبع:
